Legal Perspective on the Assessment of the State of Consciousness in a Person Suffering From Dementia or A nother Dementing Disorder
pdf (Polish)

Keywords

lack of consciousness, dementia, dementing disorder, power of attorney, capacity to perform legal acts

How to Cite

Legal Perspective on the Assessment of the State of Consciousness in a Person Suffering From Dementia or A nother Dementing Disorder. (2026). Ius Novum, 20(2), 121-142. https://doi.org/10.26399/

Abstract

Subject of research – The considerations undertaken in this study focus on the issue of assessing, from a legal perspective, the state of consciousness of a non-incapacitated adult suffering from dementia or other dementing disorders. Main thesis – A diagnosis of dementia or other dementing disorders is insufficient to render a declaration of will made or a legal act performed invalid in every case. The model of supported decision-making, especially the institution of a registered power of attorney, which would produce effects only from the moment when at least two doctors (a neurologist and a psychiatrist) establish the lack of consciousness in the ill person, is a desirable and necessary solution in the Polish legal system. In view of the plans to abolish the institution of incapacitation, this solution would be an expression of the legislator’s genuine concern for the protection of the rights of persons affected by dementing disorders. Purpose of the research – The purpose of the considerations in this study is to indicate the heterogeneity of the legal provisions and the difficulties of interpretation in the area of the issues raised herein, as well as to attempt to answer the question of whether the legal regulations currently in force guarantee sufficient protection of the rights of a person suffering from dementia or another dementing disorder with regard to their right to self-determination. Nature of the article – The article is a review. The cognitive value of the considerations made in the article, based on an analysis not only of legal doctrine, but also of medicine in the field of dementing disorders, may be of importance both for science and for practice, especially
as regards the interpretation of the legal regulations currently in force. Methods used – The study uses theoretical-legal and dogmatic-legal methods, based on an analysis of the substantive content and views of representatives of legal and medical doctrine, as well as on an extensive analysis of the body of jurisprudence. A problem-based analysis of the issue under study was carried out. Conclusions – The issue addressed in this study is important not only legally but also socially. In view of the progressing demographic changes in Poland, the need to develop a comprehensive model for the protection of the rights of persons suffering from dementia or other dementing disorders is increasingly urgent in Polish law. Each dementing disorder has a significant impact on human consciousness. Within the framework of the right to self-determination, every person should be able to decide on their own affairs in the event of a deterioration in their health. The current gap in the law regarding the possibility of deciding that a third party will manage the affairs in the future of a patient who has only just been diagnosed with a dementing disorder may be filled by introducing into the legal system a registered power of attorney (also referred to in other countries as a ‘preventive’ or ‘guardianship’ power of attorney), the effectiveness of which will be triggered only after authorised doctors have established that the patient has lost consciousness. In this way, under the Polish legal system, a person suffering from dementia or other dementing disorders will be genuinely guaranteed the right to self-determination, without doubts as to possible excessive state interference in the sphere of individual rights.

pdf (Polish)

References

Alzheimer Disease International (ADI) 2015, World Alzheimer Report 2015: The Global Impact of Dementia. An Analysis of Prevalence, Incidence, Cost and Trends, London 2015, https://www.alz.co.uk/research/WorldAlzheimerReport2015.pdf.

Analizy statystyczne, Opracowanie GUS, Sytuacja osób starszych w Polsce w 2021 r., Warszawa– Białystok 2022.

Balwicka-Szczyrba M., Sylwestrzak A., Instytucja ubezwłasnowolnienia w perspektywie unormowań Konstytucji RP oraz konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2018, T. XL.

Bidzan M., Bidzan L., Objawy neurobehawioralne we wczesnych postaciach otępień typu Alzheimera i naczyniopochodnych, „Psychiatria Polska” 2014, nr 48 (2).

Calabrese P., Lutz M., Diagnostyka i ocena przebiegu otępienia, w: Leczenie zespołów otępiennych, red. T. Zyss, Wrocław 2005.

Choroby otępienne. Teoria i praktyka, red. J. Leszek, Wrocław 2003.

Drabarz A., Kubalski M., Kurowski K., Szeroczyńska M., Zima-Parjaszewska M., Asysta prawna jako element systemu wsparcia korzystania ze zdolności do czynności prawnych, Warszawa 2022.

Giesen B., Prawo cywilne wobec potrzeby ochrony osób z demencją – analiza z perspektywy prawa niemieckiego, „Studia Prawno Ekonomiczne” 2019, T. CXIII.

Jeśli nie ubezwłasnowolnienie, to co? Prawne formy wsparcia osób z niepełnosprawnością intelektualną, red. K. Kędziora, Warszawa 2012.

Kaczmarek B., Zastosowanie krótkiej skali oceny stanu psychicznego w przesiewowej ocenie funkcjonowania poznawczego osób starszych. Ograniczenia tzw. korekty Mungasa w ocenie deficytów, „Neuropsychiatria i Neuropsychologia” 2021, vol. 16, nr 3–4.

Klich-Rączka A., Piotrowicz K., Kujawska-Danecka H., Zagożdżon P., Mossakowska M., Zaburzenia funkcji poznawczych, w: Polsenior 2. Badanie poszczególnych obszarów stanu zdrowia osób starszych, w tym jakości życia związanej ze zdrowiem, red. nauk. P. Błędowski, T. Grodzicki, M. Mossakowska, T. Zdrojewski, Gdańsk 2021.

Kodeks cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, P. Machnikowski, Warszawa 2011.

Kodeks cywilny. Komentarz, red. serii K. Osajda, red. tomu W. Borysiak, Warszawa 2023, Legalis.

Kodeks cywilny. Komentarz, red. serii K. Osajda, red. tomu W. Borysiak, Warszawa 2024, Legalis.

Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga pierwsza. Część ogólna, red. S. Dmowski, S. Rudnicki, Warszawa 2009.

Komentarz KC, red. J. Ciszewski, Warszawa 2014.

Kotapka-Minc S., Funkcje poznawcze i ich zaburzenia, w: Otępienie, red. A. Szczudlik, P. Liberski, M. Barcikowska, Kraków 2004.

Markiewicz I., Heitzman J., Pilszyk A., Ubezwłasnowolnienie – instytucja wciąż potrzebna?, „Psychiatria” 2014, T. 11, nr 4.

Mosiołek A., Metody badań funkcji poznawczych, „Psychiatria” 2014, T. 11, nr 4.

Motyl R., Otępienie – kryteria diagnostyczne, „Polski Przegląd Neurologiczny” 2007, nr 3 (2).

Nazaruk P., w: Komentarz KC, red. J. Ciszewski, Warszawa 2014.

Nowocień M., Nieświadomość jako przyczyna odmowy dokonania czynności notarialnej, „Monitor Prawniczy” 2013, nr 24.

Opala G., Epidemiologia otępień w perspektywie prognoz demograficznych, w: Choroby otępienne. Teoria i praktyka, red. J. Leszek, Wrocław 2003.

Pietrzykowski K., w: Komentarz do KC, red. K. Pietrzykowski, t. I, Warszawa 2015.

Komentarz do KC, red. K. Pietrzykowski, t. I, Warszawa 2015.

Pobocha J., Prawne aspekty otępienia, w: Choroby otępienne. Teoria i praktyka, red. J. Leszek, Wrocław 2003.

Polsenior 2. Badanie poszczególnych obszarów stanu zdrowia osób starszych, w tym jakości życia związanej ze zdrowiem, red. nauk. P. Błędowski, T. Grodzicki, M. Mossakowska, T. Zdrojewski, Gdańsk 2021.

Radwański Z., w: System Prawa Prywatnego. T. 2. Prawo cywilne – część ogólna, red. Z. Radwański, Warszawa 2008.

Rekomendacja CM/Rec(2014)2 Komitetu Ministrów dla Państw członkowskich w sprawie promocji praw osób starszych, przyjęta przez Komitet Ministrów w dniu 19 lutego 2014 roku podczas 1192 posiedzenia Komitetu Delegatów Ministrów); Załącznik do Rekomendacji CM/Rec(2014)2, https://arch-bip.ms.gov.pl/Data/Files/_public/bip/prawa_czlowieka/zalecenia/rekomendacja-km-cm_rec_2014_2-w-sprawie-promocji-praw-osob-starszych-pol.docx.

Rudnicki S., w: Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga pierwsza. Część ogólna, red. S. Dmowski, S. Rudnicki, Warszawa 2009.

Rymaszewska J., Kiejna A., Przegląd badań nad występowaniem zaburzeń otępiennych w Polsce, w: Choroby otępienne. Teoria i praktyka, red. J. Leszek, Wrocław 2003.

Starość. Poznać, przeżyć, zrozumieć, red. M. Halicka, J. Halicki, E. Kramkowska, Białystok 2016.

Strzebińczyk J., w: Kodeks cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, P. Machnikowski, Warszawa 2011.

Swakowska K., Staniszewska A., Choroba Alzheimera: klasyfikacja oraz kryteria rozpoznania choroby, „Journal of Education, Health and Sport” 2021, nr 11 (7), s. 22–29.

Otępienie, red. A. Szczudlik, P. Liberski, M. Barcikowska, Kraków 2004.

Szeroczyńska M., Ubezwłasnowolnienie i alternatywne formy pomocy w realizowaniu zdolności do czynności prawnych osób z niepełnosprawnością intelektualną, w regulacjach międzynarodowych oraz w prawie obcym, na przykładzie Estonii, Niemiec, Szwecji, Wielkiej Brytanii i Kanady (stanu Manitoba), w: Jeśli nie ubezwłasnowolnienie, to co? Prawne formy wsparcia osób z niepełnosprawnością intelektualną, red. K. Kędziora, Warszawa 2012.

Tanajewska R., Nie pamiętam dokąd idę, ale wiem, że jestem – o zdolności do czynności prawnych osób z zaburzeniami pamięci i świadomości, „Pogranicze. Studia społeczne” 2016, T. XXVIII.

Tworkowska-Baraniuk A., Realizacja idei praw człowieka wobec ludzi starych, w: Starość. Poznać, przeżyć, zrozumieć, red. M. Halicka, J. Halicki, E. Kramkowska, Białystok 2016.

Vetulani J., Leszek J., Neurochemina zaburzeń procesów poznawczych. Perspektywy terapeutyczne, w: Choroby otępienne. Teoria i praktyka, red. J. Leszek, Wrocław 2003.

Wajdzik J., Brak świadomości albo swobody jako wada oświadczenia woli, „Edukacja Prawnicza” 2011, nr 3.

Wilk A., Prawne aspekty podejmowania decyzji przez członków rodziny w zastępstwie za osobę, u której doszło do osłabienia umysłowego wywołanego wiekiem lub chorobą – zagadnienia wybrane, „Wychowanie w Rodzinie” 2023, nr 4.

Zima-Parjaszewska M., Ubezwłasnowolnienie w świetle konstytucji RP oraz konwencji o prawach osób z niepełnosprawnościami, Polskie Towarzystwo Prawa Antydyskryminacyjnego, s. 15, https://www.ptpa.org.pl/site/assets/files/1028/ekspertyza_osi_-_ubezwlasnowolnienie.pdf.

Zobowiązania. Przepisy ogólne i powiązane przepisy Księgi I KC. Tom I. Komentarz, red. P. Machnikowski, Warszawa 2022, Legalis.

Zurzycka P., Radzik T., Autonomia decyzji pacjenta cierpiącego na zaburzenia otępienne – zarys problematyki, „Problemy Pielęgniarstwa” 2015, T. 23, z. 2.

Żekanowski C., Przyłuska-Fiszer A., Barcikowska M., Choroba Alzheimera: pomiędzy diagnostyką, ekonomią i etyką, w: Choroby otępienne. Teoria i praktyka, red. J. Leszek, Wrocław 2003.

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.

Downloads

Download data is not yet available.