Keywords
How to Cite
Abstract
Subject of research – The considerations undertaken in this study focus on the issue of assessing, from a legal perspective, the state of consciousness of a non-incapacitated adult suffering from dementia or other dementing disorders. Main thesis – A diagnosis of dementia or other dementing disorders is insufficient to render a declaration of will made or a legal act performed invalid in every case. The model of supported decision-making, especially the institution of a registered power of attorney, which would produce effects only from the moment when at least two doctors (a neurologist and a psychiatrist) establish that the ill person is in a state precluding conscious decision-making, is a desirable and necessary solution in the Polish legal system. In view of the plans to abolish the institution of incapacitation, this solution would be an expression of the legislator’s genuine concern for the protection of the rights of persons affected by dementing disorders. Purpose of the research – The purpose of the considerations in this study is to indicate the heterogeneity of the legal provisions and the difficulties of interpretation in the area of the issues raised herein, as well as to attempt to answer the question of whether the legal regulations currently in force guarantee sufficient protection of the rights of a person suffering from dementia or another dementing disorder with regard to their right to self-determination. Nature of the article – The article is a review. The cognitive value of the considerations made in the article, based on an analysis not only of legal doctrine, but also of medicine in the field of dementing disorders, may be of importance both for science and for practice, especially as regards the interpretation of the legal regulations currently in force. Methods used – The study uses theoretical-legal and dogmatic-legal methods, based on an analysis of the substantive content and views of representatives of legal and medical doctrine, as well as on an extensive analysis of the body of jurisprudence. A problem-based analysis of the issue under study was carried out. Conclusions – The issue addressed in this study is important not only legally but also socially. In view of the progressing demographic changes in Poland, the need to develop a comprehensive model for the protection of the rights of persons suffering from dementia or other dementing disorders is increasingly urgent in Polish law. Each dementing disorder has a significant impact on human consciousness. Within the framework of the right to self-determination, every person should be able to decide on their own affairs in the event of a deterioration in their health. The current gap in the law regarding the possibility of deciding that a third party will manage the affairs in the future of a patient who has only just been diagnosed with a dementing disorder may be filled by introducing into the legal system a registered power of attorney (also referred to in other countries as a ‘preventive’ or ‘guardianship’ power of attorney), the effectiveness of which will be triggered only after authorised doctors have established that the patient has lost awareness. In this way, under the Polish legal system, a person suffering from dementia or other dementing disorders will be genuinely guaranteed the right to self-determination, without doubts as to possible excessive state interference in the sphere of individual rights.
References
Alzheimer Disease International (ADI), World Alzheimer Report 2015: The Global Impact of Dementia. An Analysis of Prevalence, Incidence, Cost and Trends, London, 2015; https://www.alz.co.uk/research/WorldAlzheimerReport2015.pdf (accessed: 1 August 2024).
Balwicka-Szczyrba M., Sylwestrzak A., ‘Instytucja ubezwłasnowolnienia w perspektywie unormowań Konstytucji RP oraz konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych’, Gdańskie Studia Prawnicze, 2018, Vol. XL.
Bidzan M., Bidzan L., ‘Objawy neurobehawioralne we wczesnych postaciach otępień typu Alzheimera i naczyniopochodnych’, Psychiatria Polska, 2014, Vol. 48, No. 2.
Błędowski P., Grodzicki T., Mossakowska M., Zdrojewski T. (eds), PolSenior 2. Badanie poszczególnych obszarów stanu zdrowia osób starszych, w tym jakości życia związanej ze zdrowiem, Gdańsk, 2021.
Calabrese P., Lutz M., ‘Diagnostyka i ocena przebiegu otępienia’, in: Zyss T. (ed.), Leczenie zespołów otępiennych, Wrocław, 2005.
Ciszewski J. (ed.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa, 2014.
Drabarz A., Kubalski M., Kurowski K., Szeroczyńska M., Zima-Parjaszewska M., Asysta prawna jako element systemu wsparcia korzystania ze zdolności do czynności prawnych, Warszawa, 2022.
Dmowski S., Rudnicki S. (eds), Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga pierwsza. Część ogólna, Warszawa, 2009.
Giesen B., ‘Prawo cywilne wobec potrzeby ochrony osób z demencją – analiza z perspektywy prawa niemieckiego’, Studia Prawno-Ekonomiczne, 2019, Vol. CXIII.
Główny Urząd Statystyczny, Analizy statystyczne. Sytuacja osób starszych w Polsce w 2021 r., Warszawa–Białystok, 2022.
Gniewek E., Machnikowski P. (eds), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa, 2011.
Halicka M., Halicki J., Kramkowska E. (eds), Starość. Poznać, przeżyć, zrozumieć, Białystok, 2016.
Kaczmarek B., ‘Zastosowanie Krótkiej skali oceny stanu psychicznego w przesiewowej ocenie funkcjonowania poznawczego osób starszych. Ograniczenia tzw. korekty Mungasa w ocenie deficytów’, Neuropsychiatria i Neuropsychologia, 2021, Vol. 16, No. 3–4.
Kędziora K. (ed.), Jeśli nie ubezwłasnowolnienie, to co? Prawne formy wsparcia osób z niepełnosprawnością intelektualną, Warszawa, 2012.
Klich-Rączka A., Piotrowicz K., Kujawska-Danecka H., Zagożdżon P., Mossakowska M., ‘Zaburzenia funkcji poznawczych’, in: Błędowski P., Grodzicki T., Mossakowska M., Zdrojewski T. (eds), PolSenior 2. Badanie poszczególnych obszarów stanu zdrowia osób starszych, w tym jakości życia związanej ze zdrowiem, Gdańsk, 2021.
Kotapka-Minc S., ‘Funkcje poznawcze i ich zaburzenia’, in: Szczudlik A., Liberski P., Barcikowska M. (eds), Otępienie, Kraków, 2004.
Leszek J. (ed.), Choroby otępienne. Teoria i praktyka, Wrocław, 2003.
Machnikowski P. (ed.), Zobowiązania. Przepisy ogólne i powiązane przepisy Księgi I KC. Tom I. Komentarz, Warszawa, 2022.
Markiewicz I., Heitzman J., Pilszyk A., ‘Ubezwłasnowolnienie – instytucja wciąż potrzebna?’, Psychiatria, 2014, Vol. 11, No. 4.
Mosiołek A., ‘Metody badań funkcji poznawczych’, Psychiatria, 2014, Vol. 11, No. 4.
Motyl R., ‘Otępienie – kryteria diagnostyczne’, Polski Przegląd Neurologiczny, 2007, Vol. 3, No. 2.
Nazaruk P., in: Ciszewski J. (ed.), Kodeks cywilny. Komentarz, 2nd ed., Warszawa, 2014.
Nowocień M., ‘Nieświadomość jako przyczyna odmowy dokonania czynności notarialnej’, Monitor Prawniczy, 2013, No. 24.
Opala G., ‘Epidemiologia otępień w perspektywie prognoz demograficznych’, in: Leszek J. (ed.), Choroby otępienne. Teoria i praktyka, Wrocław, 2003.
Osajda K. (series ed.), Borysiak W. (vol. ed.), Kodeks cywilny. Komentarz, 31st ed., Warszawa, 2023.
Osajda K. (series ed.), Borysiak W. (vol. ed.), Kodeks cywilny. Komentarz, 32nd ed., Warszawa, 2024.
Pietrzykowski K., in: Pietrzykowski K. (ed.), Kodeks cywilny. Tom I. Komentarz. Art. 1–44910, 8th ed., Warszawa, 2015.
Pobocha J., ‘Prawne aspekty otępienia’, in: Leszek J. (ed.), Choroby otępienne. Teoria i praktyka, Wrocław, 2003.
Radwański Z., in: Radwański Z. (ed.), System Prawa Prywatnego. Tom 2. Prawo cywilne – część ogólna, Warszawa, 2008.
Recommendation CM/Rec(2014)2 of the Committee of Ministers to Member States on the promotion of human rights of older persons (Adopted by the Committee of Ministers on 19 February 2014 at the 1192nd meeting of the Ministers’ Delegates) and Annex to Recommendation CM/Rec(2014)2; https://search.coe.int/cm?i=09000016805c649f (accessed: 14 April 2026).
Rudnicki S., in: Dmowski S., Rudnicki S. (eds), Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga pierwsza. Część ogólna, Warszawa, 2009.
Rymaszewska J., Kiejna A., ‘Przegląd badań nad występowaniem zaburzeń otępiennych w Polsce’, in: Leszek J. (ed.), Choroby otępienne. Teoria i praktyka, Wrocław, 2003.
Strzebińczyk J., in: Gniewek E., Machnikowski P. (eds), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa, 2011.
Swakowska K., Staniszewska A., ‘Choroba Alzheimera: klasyfikacja oraz kryteria rozpoznania choroby’, Journal of Education, Health and Sport, 2021, Vol. 11, No. 7.
Szczudlik A., Liberski P., Barcikowska M. (eds), Otępienie, Kraków, 2004.
Szeroczyńska M., ‘Ubezwłasnowolnienie i alternatywne formy pomocy w realizowaniu zdolności do czynności prawnych osób z niepełnosprawnością intelektualną, w regulacjach międzynarodowych oraz w prawie obcym, na przykładzie Estonii, Niemiec, Szwecji, Wielkiej Brytanii i Kanady (stanu Manitoba)’, in: Kędziora K. (ed.), Jeśli nie ubezwłasnowolnienie, to co? Prawne formy wsparcia osób z niepełnosprawnością intelektualną, Warszawa, 2012.
Tanajewska R., ‘Nie pamiętam dokąd idę, ale wiem, że jestem – o zdolności do czynności prawnych osób z zaburzeniami pamięci i świadomości’, Pogranicze. Studia Społeczne, 2016, Vol. XXVIII.
Tworkowska-Baraniuk A., ‘Realizacja idei praw człowieka wobec ludzi starych’, in: Halicka M., Halicki J., Kramkowska E. (eds), Starość. Poznać, przeżyć, zrozumieć, Białystok, 2016.
Vetulani J., Leszek J., ‘Neurochemia zaburzeń procesów poznawczych. Perspektywy terapeutyczne’, in: Leszek J. (ed.), Choroby otępienne. Teoria i praktyka, Wrocław, 2003.
Wajdzik J., ‘Brak świadomości albo swobody jako wada oświadczenia woli’, Edukacja Prawnicza, 2011, No. 3.
Wilk A., ‘Prawne aspekty podejmowania decyzji przez członków rodziny w zastępstwie za osobę, u której doszło do osłabienia umysłowego wywołanego wiekiem lub chorobą – zagadnienia wybrane’, Wychowanie w Rodzinie, 2023, Vol. 30, No. 4.
Zima-Parjaszewska M., Ubezwłasnowolnienie w świetle konstytucji RP oraz konwencji o prawach osób z niepełnosprawnościami, Warszawa, 2010; https://ptpa.org.pl/wp-content/uploads/2024/10/ekspertyza_osi_-_ubezwlasnowolnienie.pdf (accessed: 14 April 2024).
Zurzycka P., Radzik T., ‘Autonomia decyzji pacjenta cierpiącego na zaburzenia otępienne – zarys problematyki’, Problemy Pielęgniarstwa, 2015, Vol. 23, No. 2.
Żekanowski C., Przyłuska-Fiszer A., Barcikowska M., ‘Choroba Alzheimera: pomiędzy diagnostyką, ekonomią i etyką’, in: Leszek J. (ed.), Choroby otępienne. Teoria i praktyka, Wrocław, 2003.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.