Słowa kluczowe
wola
emocje
intuicja
inteligencja
algorytm
systemy autonomiczne
systemy nieautonomiczne
determinizm
indeterminizm
kompatybilizm
odpowiedzialność karna
odpowiedzialność moralna
motywacja
osoba fizyczna
osoba prawna
osoba elektroniczna
możliwość przypisania ofiary
Jak cytować
Abstrakt
W artykule poddano analizie formę i miejsce woli człowieka w podstawach odpowiedzialności karnej. Wyjaśniono w nim konieczność odpowiedzialności karnej osób fizycznych w sposób niezależny od woli oraz porównano z możliwą odpowiedzialnością karną systemów autonomicznych i nieautonomicznych wyposażonych w sztuczną inteligencję. Wnioski płynące z artykułu są negatywne w odniesieniu do ewentualnej bezpośredniej odpowiedzialności takich systemów. W artykule zaproponowano rozwiązanie w postaci odpowiedzialności karnej dla osób, które tworzą, kontrolują i monitorują systemy autonomiczne i nieautonomiczne.
Bibliografia
Beccaria C., O zločinoch a trestoch, Bratysława 2009.
Birch J., The Edge of Sentience: Risk and Precaution in Humans, Other Animals, and AI, Oxford 2024.
Damasio A.R., The Feeling of What Happens: Body and Emotion in the Making of Consciousness, New York 1999.
Dennett D.C., The Intentional Stance, Cambridge 1987.
Fenyk J., (Ne)příčetnost fyzické osoby a (ne)přičítatelnost jejího jednání právnické osobę, w: Tradičné a netradičné prístupy v trestnom práve: Pocta prof. Šimovčekovi, Trnava 2024.
Ferri E., La teorica dell’imputabilità e la negazione del libero arbitrio, Florencja 1878.
Fischer J.M., My Way: Essays on Moral Responsibility, Oxford 2006.
Fischer J.M., The Metaphysics of Free Will: An Essay on Control, Oxford 1994.
Frankl V.E., Vůle ke smyslu, Brno 1994.
Husserl E., Lectures on Ethics and Value Theory 1909–1914 [tytuł oryginalny: Vorlesungen über Ethik und Wertlehre 1909–1914], Haga 1988.
Ivor J., Umelá inteligencia a jej trestnoprávne aspekty, w: Tradičné a netradičné prístupy v trestnom práve: Pocta prof. Šimovčekovi, Trnava 2024.
Kant I., Metafyzika mravů, Praga 2004.
Klos D., Teorie trestu u Kanta: Právně-filozofická analýza Kantova pojetí odpłaty, „Právník” 2008, vol. 147, no. 6.
Kostka K., Kdo jsme. Obecná teorie vědomí, času, prostoru a bytí, Frýdek-Místek 2015.
Kostka K., Umělá inteligence a změna tradičních paradigmat v psychologii vzdělávání. Rękopis K. Kostki dedykowany autorowi artykułu w kwietniu 2025 r.
Kubíček J., Odpovědnost (za) robota aneb právo umělé inteligence, „Bulletin advokacie, Advocacy Bulletin” 2018, nr. 3.
Lamb H., Levy J., Quigley C., Simply Artificial Intelligence, London 2023.
Libet B. i in., Time of Conscious Intention to Act in Relation to Onset of Cerebral Activity (Readiness-Potential): The Unconscious Initiation of a Freely Voluntary Act, „Brain” 1983, vol. 106, no. 3.
List Ch., Can AI Systems Have Free Will? [online], „PhilArchive, wersja 3” 2025, 11 marca.
Minsky M., The Emotion Machine: Commonsense Thinking, Artificial Intelligence, and the Future of the Human Mind, New York 2006.
Minsky M., The Society of Mind, New York 1986.
Moore M.S., Mechanical Choices: The Responsibility of the Human Machine, Oxford 2020.
Moore M.S., Stephen Morse on the Fundamental Psycho-Legal Error, „Criminal Law and Philosophy” 2016, vol. 10.
Mulák J., Provazník J., Roboti za mřížemi – je české trestní právo připraveno na rozvoj umělé inteligence?, w: Vliv nových technologií na trestní právo, red. T. Gřivna, M. Richter, H. Šimánová, Praga 2022.
Murphy G.J., Kant’s Theory of Criminal Punishment, w: Retribution, Justice, and Therapy: Essays in the Philosophy of Law, Dordrecht 1979.
Nagel T., What Is It Like to Be a Bat?, „The Philosophical Review” 1974, no. 83 (4).
Russel S.J., Norvig P., Artificial Intelligence: A Modern Approach, wyd. 4, 2020.
Sapolsky R.M., Determined: A Science of Life Without Free Will, New York 2023.
Sartre J.-P., L’Être et le néant, Paris 1943.
Sartorio C., Causation and Free Will, Oxford 2016.
Sartorio C., Kane R., Do We Have Free Will? A Debate, New York 2021.
Searle J.R., The Rediscovery of the Mind, Cambridge 1992.
Searle J.R., Minds, Brains, and Programs, „Behavioral and Brain Sciences” 1980, vol. 3, no. 3.
Searle J.R., I Married a Computer, „The New York Review of Books” 1999.
Solnař V., Fenyk J., Císařová D., Vanduchová M., Systém českého trestního práva, díl II. Základy trestní odpovědnosti, Praga 2009.
Sternberg R.J., Beyond IQ: A Triarchic Theory of Human Intelligence, New York 1985.
Sternberg R.J., COVID-19 Has Taught Us What Intelligence Really Is, „Inside Higher Ed” 2020.
Sternberg R.J., Successful Intelligence, New York 1997.
Sternberg R.J., A Theory of Adaptive Intelligence and Its Relation to General Intelligence, „Journal of Intelligence” 2019, vol. 7, no. 4.
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.