Słowa kluczowe
Jak cytować
Abstrakt
W artykule zaprezentowano historycznoprawną analizę ewolucji angielsko-walijskiego oraz amerykańskiego procesu karnego w kontekście tych elementów obu modeli, które zdecydowały o tym, że to właśnie kultura prawna common law wykształciła zjawisko plea barganing. Przedstawiono wyniki badań brytyjskich; jak wykazano kształt procedury karnej Anglii i Walii jeszcze do przełomu XVIII i XIX w. znacząco odbiegał od znanego obecnie modelu czysto kontradyktoryjnego, charakteryzującego się wysokim zaangażowaniem profesjonalnych reprezentantów stron, biernością oskarżonego oraz pasywnością sądu w przebiegu rozprawy. To właśnie obserwowane w szczególności od początków XIX w. kontradyktoryjne przemiany procedury angielskiej, wpływające na spadek dotychczasowej efektywności ławy przysięgłych, doprowadziły do wykształcenia zjawiska plea bargaining. Omówiono również odmienną (w stosunku do systemu Anglii i Walii) genezę instytucji konsensualnych procesu w Stanach Zjednoczonych Ameryki.
Bibliografia
Alschuler A.W., Plea Bargaining and its History, „Columbia Law Review” 1979, no. 79 (1).
Ashworth A., Redmayne M., The Criminal Process, Oxford–New York 2010.
Beattie J.M., Crime and the Courts in England. 1660–1800, Princeton 1986.
Beattie J.M., Crime and the Courts in Surrey: 1736–1753, w: Crime in England. 1550–1800, red. J.S. Cockburn, Princeton 1977.
Beattie J.M., Scales of Jusice: Defense Counsel and the English Criminal Trial in the Eighteenth and Nineteenth Centuries, „Law and History Review” 1991, no. 9 (2).
Darbyshire P., The Lamp That Shows That Freedom Lives – Is It Worth the Candle?, „Criminal Law Review” 1991, no. 10.
Feeley M., Perspectives on Plea Bargaining, „Law & Society Review” 1979, no. 13 (2).
Fisher G., Plea Bargaining’s Triumph. A History of Plea Bargaining in America, Stanford 2003.
Friedman L.M., Plea Bargaining in Historical Perspective, „Law and Society Review” 1979, no. 13 (2).
Gallanis T.P., The Rise of Modern Evidence Law, „Iowa Law Review” 1999, no. 84.
Girdwoyń K., Proces angielski, w: System prawa karnego procesowego. Proces karny – rozwiązania
modelowe w ujęciu prawnoporównawczym, t. II, red. P. Hofmański, P. Kruszyński, Warszawa 2014.
Griffiths C.C., The Prisoners’ Councel Act 1836: Doctrine, Advocacy and the Criminal Trial „Law, Crime and History” 2014, no. 2.
Herman G.N., Plea Bargaining, New York 2012.
Jonakait R.N., The Origins of the Confrontation Clause: An Alternative History, „Rudgers Law Journal” 1995, no. 27 (1).
Jonakait R.N., The Rise of the American Adversary System: America before England, „Widener Law Review” 2009, no. 14 (2).
Kuczyńska H., Analiza porównawcza modelu rozprawy głównej. Między kotradyktoryjnością a inkwizycyjnością, Warszawa 2022.
Kuczyńska H., Model reguł dopuszczalności dowodów w państwach anglosaskich na przykładzie Wielkiej Brytanii, w: Artes serviunt vitae sapientia imperat. Proces karny sensu largo: rzeczywistość i wyzwania. Księga jubileuszowa Profesora Tomasza Grzegorczyka z okazji 70. urodzin, red. R. Olszewski, D. Świecki, J. Kasiński, P. Misztal, K. Rydz-Sybilak, A. Małolepszy, Warszawa–Łódź 2019.
Kuczyńska H., Pozycja procesowa oskarżonego jako osobowego źródła dowodowego w Polsce i Anglii – rozważania prawno-porównawcze, „Studia Prawnicze” 2019, nr 2 (218).
Kuczyńska H., Sąd ‘jednolity’ i sąd ‘podzielony’. Rola ławy przysięgłych w świetle prawa porównawczego, w: W pogoni za rzetelnym procesem karnym. Księga dedykowana Profesorowi Stanisławowi Waltosiowi, red. D. Szumiło-Kulczycka, Warszawa 2022.
Langbein J.H., The Historical Origins of the Privilege Against Self Incrimination at Common Law, „Michigan Law Review” 1994, no. 92 (5).
Langbein J.H., The Criminal Trial Before the Lawyers, „The University of Chicago Law Review” 1978, no. 45 (2).
Langbein J.H., The Origins of Adversary Criminal Trial, Oxford–New York 2005.
Langbein J.H., Understanding the Short History of Plea Bargaining, „Law and Society Review” 1979, no. 13.
Lemmings D., Criminal Trial Procedure in Eighteenth-century England: The Impact of Lawyers, „The Journal of Legal History” 2005, no. 26 (1).
Marzec T., Instytucja plea bargainingu w amerykańskim postępowaniu karnym – między ekonomią a sprawiedliwością, Toruń 2018.
McCormick C.T., Cleary E.W., Ball V.C., Barnhart R.C., Broun K.S., Dix G.E., Gellhorn E., Meisenholder R., Roberts E.F., Strong J.W., Handbook of the Law of Evidence, St. Paul 1972.
Moley R., The Vanishing Jury, „Southern California Law Review” 1928, no. 2 (2).
Newman D.J., Reshape the Deal, „Trial” 1973, no. 9 (3).
Padgett J.F., Plea Bargaining and Prohibition in the Federal Courts, 1908–1934, „Law & Society Review” 1990, no. 24 (2).
Spencer J.R., The English System, w: European Criminal Procedures, red. M. Delmas-Marty, J.R. Spencer, Cambridge–New York 2005.
Sprack J., A Practical Approach to Criminal Procedure, Oxford 2008.
Stern S., Between Local Knowledge and National Politics: Debating Rationales for Jury Nullification After Bushell’s Case, „Yale Law Journal” 2002, no. 111 (7).
Vogel M.E., Coertion to Compromise. Plea bargaining, the Courts and the Making of Political Authority, Oxford–New York 2007.
Watson A., Speaking in Court: Developments in Court Advocacy from the Seventeenth to the Twenty-First Century, Sheffield 2019.
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.