Słowa kluczowe
Jak cytować
Abstrakt
Wykorzystanie sztucznej inteligencji (AI) w stosunkach pracy jest już faktem. W niniejszym artykule autor stawia pytanie, czy możliwe jest sprawowanie przez sztuczną inteligencję kierownictwa wobec zatrudnionych pracowników. Podjęcie merytorycznych rozważań poprzedza ustalenie, czy kierownictwo w stosunku pracy zostało w jakikolwiek sposób prawnie ograniczone wyłącznie do osób fizycznych, czy też przepisy dopuszczają sprawowanie kierownictwa przez sztuczną inteligencję. Pozytywne dla AI rozstrzygnięcie powyższego zagadnienia stanowi punkt wyjścia dla podjęcia jego istoty. Przeprowadzona analiza została dokonana wielopłaszczyznowo: z jednej strony przyjrzano się kwestii warunków, jakie musi spełniać komunikacja interpersonalna, a z drugiej zanalizowano stan zaawansowania technologicznego sztucznej inteligencji. Autor zwraca uwagę, że nie jest możliwe efektywne kierowanie pracownikami bez uwzględnienia wymiaru emocji jako czynnika determinującego ludzkie aktywności, co może być szczególnie istotne w efektywnym realizowaniu poleceń, otrzymanych przez pracownika. Uznanie istotności emocji w procesach komunikacyjnych prowadzi do konieczności rozstrzygnięcia, na ile – przy obecnym stanie zawansowania technologii – sztuczna inteligencja umie posługiwać się emocjami w osiąganiu zamierzonych celów, czy można w ogóle mówić o inteligencji emocjonalnej sztucznej inteligencji. Autor przywołuje w rozważaniach technologię Emotional Artificial Intelligence, która ewoluuje w swoim rozwoju. Rezultatem przeprowadzonych rozważań jest rozstrzygnięcie, na ile obecny stan EAI pozwala na wypełnienie tytułowego zadania sprawowania kierownictwa wobec zatrudnionych pracowników, przy jednoczesnym zwróceniu uwagi na korzyści i zagrożenia płynące z szerokiego zastosowania sztucznej inteligencji w analizowanym aspekcie stosunków zatrudnienia.
Bibliografia
Abramciów R., Emocja jako odpowiedź na wartość. Psychologiczne aspekty teorii emocji Jeana Paula Sartre’a, Kraków 2015.
Berendt J., Panas M., Lorenc V., Przywództwo oparte na empatii w systemowych zmianach w organizacji, „Coaching Review” 2018, no. 1 (10).
Chłopek P., Motywowanie przez emocje – trendy XXI wieku, „Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu” 2010, nr 137, „Nauki o Zarządzaniu” 4.
Corvite S., Roemmich K., Rosenberg T.I., Andalibi N., Data Subjects’ Perspectives on Emotion Artificial Intelligence Use in the Workplace: A Relational Ethics Lens, „Proceedings of the ACM on Human–Computer Interaction” 2023, vol. 7, no. CSCW1, Article 124.
Creed C., Beale R., Emotional Intelligence: Giving Computers Effective Emotional Skills to Aid Interaction, w: Computational Intelligence: A Compendium, red. J. Fulcher, L.C. Jain, Heidelberg 2008.
Davidov G., Subordination vs Domination: Exploring the Differences, „International Journal of Comparative Labour Law and Industrial Relations” 2017, vol. 33, iss. 3, https://doi.org/10.54648/ijcl2017016.
Dąbrowski A., Wpływ emocji na poznawanie, „Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria” 2012, R. 21, nr 3 (83).
De Stefano V., Durri I., Stylogiannis C., Wouters M., Platform Work and the Employment Relationship, „ILO Working Paper” 2021, no. 27.
Digennaro P., Subordination or Subjection? A Study About the Dividing Line Between Subordinate Work and Self-employment in Six European Legal Systems, „Labour Law Issues” 2020, vol. 6, no. 1.
Duraj T., Granice uprawnień kierowniczych pracodawcy w stosunku pracy, „Zeszyty Prawnicze” 2013, nr 13.2.
Frączek A., Komunikacja interpersonalna, „Studia Gdańskie. Wizje i rzeczywistość” 2012, nr 9.
Frydrychowicz S., Komunikacja interpersonalna w interakcjach społecznych, „Człowiek i Społeczeństwo” 2020.
Gałuszka A., Emocje – ich znaczenie i zadania, „Journal of Education, Health and Sport” 2022, no. 12 (1).
Geryk M., Rola przywódcy a skuteczne zarządzanie organizacją w zmiennym otoczeniu, w: Współczesna problematyka wybranych zagadnień prawnych i ekonomicznych, red. M. Geryk, A. Pławska, Gdańsk 2016.
Goleman D., Inteligencja emocjonalna w praktyce, Poznań 1999.
Gonçalves dos Santos Martins T., Silva R., Mendes L.G.A., Schor P., Use of Artificial Intelligence to Assess Human Emotion, „The Open Psychology Journal” 2020, vol. 13–15.
Grzesiak M., Zintegrowany model kompetencji społecznych w procesie rozwoju osobistego i zawodowego, Dąbrowa Górnicza 2021.
Gu Y., The Application of Artificial Emotions in Artificial Intelligence, „Advances in Social Science, Education and Humanities Research” 2021, vol. 631, Proceedings of the 2021 International Conference on Social Development and Media Communication (SDMC 2021).
Hanson R., Szczęśliwy mózg, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne 2016.
Hargie O., Dickson D., Tourish D., Communication Skills for Effective Management, London 2004.
Jakimiuk B., Środowisko pracy jako obszar budowania poczucia własnej wartości i relacji z innymi, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska Lublin–Polonia” 2016, vol. XXIX, 4 sectio J.
Janik K., Znaczenie inteligencji emocjonalnej w życiu zawodowym, w: Współczesne trendy w zarządzaniu, red. M. Mazur, Warszawa 2021.
Jarymowicz M., Imbir K., Próba taksonomii ludzkich emocji, „Przegląd Psychologiczny” 2010, t. 53, nr 4.
Johansson A., Affective Decision Making in Artificial Intelligence, Making Virtual Characters With High Believability, Norrköping 2012.
Kaczmarek-Templin B., Sztuczna inteligencja (AI) i perspektywy jej wykorzystania w postępowaniu przed sądem cywilnym, „Studia Prawnicze. Rozprawy i materiały” 2022, nr 2 (31).
Karczewska A., Efektywna komunikacja w zarządzaniu pracownikami, w: A. Bazan-Bulanda, A. Kwiatek, M. Skiba, Psychospołeczne aspekty zarządzania zasobami ludzkimi, Częstochowa 2021.
Kaźmierczak M., Empatia w strukturach organizacyjnych, „Roczniki Psychologiczne” 2004, t. VII, nr 2.
Kimbur E., Emotional Intelligence or Artificial Intelligence?: Emotional Artificial Intelligence, „Florya Chronicles of Political Economy – Year 7” 2021, no. 2.
Koczur S., Ustalenie zakresu przedmiotowego wyznaczenia do dokonywania czynności w sprawach z zakresu prawa pracy w świetle art. 31 § 1 Kodeksu pracy, „Praca i Zabezpieczenie Społeczne” 2022, nr 3.
Krok D., Znaczenie komunikacji interpersonalnej w funkcjonowaniu rodziny, w: Rodzina w świetle psychologii pastoralnej, red. B. Soiński, Łódź 2007.
Kumar A., Singh R., Chandra R., Emotional Intelligence for Artificial Intelligence: A Review, „International Journal of Science and Research (IJSR)” 2018, vol. 7, iss. 8.
Magapu S.S., Vaddiparty S., The Study of Emotional Intelligence in Artificial Intelligence, „International Journal of Innovative Science and Research Technology” 2019, vol. 4, iss. 1.
Martinovska Bande C., Emotions in the Models of Artificial Intelligence, „International Journal of Scientific and Research Publications” 2021, vol. 11, iss. 12.
Michalkiewicz A., Rola emocji i nastroju oceniającego w procesie oceniania pracowników, w: Dysfunkcje i patologie w sferze zarządzania zasobami ludzkimi, t. 4, red. Z. Janowska, Łódź 2011.
Miszczak M., Emocje w komunikacji interpersonalnej z perspektywy zarządzania, „Nowoczesne Systemy Zarządzania” 2012, t. 7, nr 1.
Obuchowski K., Kody orientacji i struktura procesów emocjonalnych, Warszawa 1970.
Pantano E., Scarpi D., I, Robot, You, Consumer: Measuring Artificial Intelligence Types and their Effect on Consumers Emotions in Service, „Journal of Service Research” 2022, vol. 25 (4).
Petrażycki L., O emocjach, „Studia Socjologiczne” 2011, nr 2 (201), przedruk fragmentu za: L. Petrażycki, Wstęp do nauki prawa i moralności. Podstawy psychologii emocjonalnej, oprac. J. Lande, Warszawa 1959.
Piszczek A., Podmiot realizujący uprawnienia kierownicze w stosunku pracy, „Monitor Prawa Pracy” 2014, nr 9.
Piszczek A., Odrębności podporządkowania pracownika w nietypowych umownych stosunkach pracy, Łódź 2016.
Prusinowski P., Kierownictwo pracodawcy i jego znaczenie prawne, „Studia Prawnoustrojowe” 2008, nr 8.
Rączka K., Reprezentacja pracodawcy w sferze dokonywania czynności z zakresu prawa pracy, „Praca i Zabezpieczenie Społeczne” 2020, nr 12.
Reeves B., Nass C., The Media Equation: How People Treat Computers, Television, and New Media Like Real People and Places, New York 1996.
Różanowski K., Sztuczna inteligencja rozwój, szanse i zagrożenia, „Zeszyty Naukowe Warszawskiej Wyższej Szkoły Informatyki” 2007, nr 2. Sawicka M., Pojęcie kultury emocjonalnej jako narzędzie analizy socjologicznej, „Kultura i Społeczeństwo” 2015, nr 1.
Sawicka M., Emocje w interakcjach współczesnego społeczeństwa polskiego, Warszawa 2018.
Schröder M., McKeown G., Considering Social and Emotional Artificial Intelligence, Proceedings of AISB 2010 Symposium Towards a Comprehensive Intelligence Test 2010.
Stankiewicz K., Birr K., Doskonalenie procesu zarządzania zespołem w oparciu o zróżnicowanie typów MBTI, „Przedsiębiorstwo we Współczesnej Gospodarce – Teoria i Praktyka”, „Research on Enterprise in Modern Economy – Theory and Practice” 2014, nr 4.
Starke L., Hoey J., The Ethics of Emotion in Artificial Intelligence Systems, FAccT ‘21: Proceedings of the 2021 ACM Conference on Fairness, Accountability, and Transparency, March 2021.
Stojkovic Zlatanović S., Ostojić I., Labour Law Status of Platform Workers – Between Autonomy and Subordination, „Regional Law Review Republic of Serbia” 2021.
Todolí A., Signes the End of the Subordinate Worker?: Collaborative Economy, On-demand Economy, Gig Economy, and the Crowdworkers’ Need for Protection, „International Journal of Comparative Labour Law and Industrial Relations” 2017, vol. 33, iss. 2.
Warszycki M., Wykorzystanie sztucznej inteligencji do predykcji emocji konsumentów, „Studia i Prace Kolegium Zarządzania i Finansów. Zeszyty naukowe” 2019, nr 173.
Weryszko M., Komunikacja interpersonalna jako esencja interakcji społecznych, „Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio” 2020, nr 2 (42).
White D., Katsuno H., Artificial Emotional Intelligence Beyond East and West, „Internet Policy Review” 2022, no. 11 (1).
Witek-Mioduszewska K., Emocje oraz ich wpływ na proces podejmowania decyzji. Badanie własne z zakresu prawa rodzinnego, w: Emocje i motywacja w prawie. Wybrane aspekty, red. J. Stanek, Kraków 2022.
Wolak G., Podporządkowanie w stosunku pracy. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 3 października 2018 r., II UK 275/17, „Kwartalnik Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury” 2019, z. 4 (36).
Zwolińska A., Obowiązek wykonywania pracy przez pracownika, Warszawa 2021.
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.