Słowa kluczowe
Jak cytować
Abstrakt
Przedmiotem artykułu jest analiza kwestii, czy w razie wyzbywania się majątku przez dłużnika i doprowadzenia w ten sposób do niemożliwości zaspokojenia wierzycieli uprawnienie do podważenia czynności dłużnika powinno przysługiwać wyłącznie wspólnie wszystkim wierzycielom reprezentowanym przez odpowiedniego przedstawiciela, czy też poszczególni wierzyciele powinni zachowywać możliwość korzystania ze środków ochrony indywidualnej. W celu odpowiedzi na wskazane pytanie zastosowano metody dogmatyczną, historyczną i porównawczą. Pierwsza część opracowania zawiera rozważania poświęcone ochronie wierzycieli w prawie rzymskim. Po analizie środków ochrony możliwych do zastosowania w prawie klasycznym omówiona została legitymacja do wniesienia actio Pauliana w prawie justyniańskim. Przysługiwała ona curator bonorum działającemu na rzecz wszystkich wierzycieli, a także mogli z niej skorzystać indywidualni wierzyciele. W prawie współczesnym kwestia będąca przedmiotem opracowania pojawia się w razie ogłoszenia upadłości dłużnika. W takiej sytuacji ustawodawca niemiecki przewiduje brak możliwości popierania i wnoszenia indywidualnych powództw przez poszczególnych wierzycieli. Do niedawna podobne było również stanowisko prawa polskiego, jednak po niedawnej uchwale Sądu Najwyższego uległo ono złagodzeniu. Dopuściła ona uzupełniające korzystanie przez wierzycieli z indywidualnych środków ochrony, co jest możliwe przede wszystkim wtedy, gdy syndyk nie chce lub nie może wytoczyć powództwa na rzecz masy upadłości. To ostatnie podejście zasługuje na wsparcie, gdyż właściwie wyważa interesy zainteresowanych.
Bibliografia
Alemán Monterreal A.M., El fraus creditorum, ¿praesumptio?, w: Fundamentos romanísticos del derecho contemporáneo, t. 4, red. J.G. Sánchez, [b.m.w.] 2021.
Adamus R., Legitymacja wierzyciela do wytoczenia powództwa pauliańskiego po ogłoszeniu upadłości dłużnika – glosa do uchwały (7) SN z 14 czerwca 2023 r., III CZP 84/22, Monitor Prawa Bankowego 2024, nr 3.
Adamus R., Prawo upadłościowe. Komentarz, Warszawa 2021.
Allerhand M., Prawo upadłościowe. Prawo układowe. Komentarz. Orzecznictwo sądów polskich z lat 1936–1998. Wzory pism w postępowaniu upadłościowym. Przepisy wykonawcze i związkowe, Bielsko-Biała 1998.
Altman D., Prawo upadłościowe. Komentarz, Warszawa 1936.
Ankum H., Denegatio actionis, ZSS RA 1985.
Ankum H., ‘Interdictum fraudatorium’ et ‘restitutio in integrum ob fraudem’, w: Synteleia Arangio Ruiz, red. A. Guarino, L. Labruna, Napoli 1964.
Ankum J.A., De geschiedenis der ‘Actio Pauliana’, Zwolle 1962.
Biondi B., Studi sulle actiones arbitrariae e l’arbitrium iudicis, Roma 1970.
Centola A.D., A proposito del consilium fraudis nella revoca degli atti in frode ai creditori, SDHI 2015, vol. 81.
Dajczak W., Giaro T., Longchamps de Bérier F., Prawo rzymskie. U podstaw prawa prywatnego, wyd. 3, Warszawa 2018.
D’Ors X., El interdicto fraudatorio en el derecho romano clasico, Roma–Madrid 1974.
Eisele F., Exceptio rei iudicatae vel in iudicium deductae, ZSS 1990.
Ferrini C., Di una nuova teoria sulla revoca degli atti fraudolenti compiuti dal debitore secondo il diritto romano, Milano–Napoli 1887.
Fiema J., O zaskarżaniu czynności dłużnika zdziałanych ze szkodą wierzycieli, Lwów 1937.
Gesamtes Recht der Zwangsvollstreckung. ZPO – ZVG – Nebengesetze – Europäische Regelungen – Kosten. Handkommentar, wyd. 4, red. J. Kindl, C. Meller-Hannich, Baden-Baden 2021.
Handbuch des Römischen Privatrechts, t. 1–3, red. U. Babusiaux, C. Baldus, W. Ernest, F.-S. Meissel, J. Platschek, T. Rüfner, Tübingen 2023.
Impallomeni G., Azione revocatoria (diritto romano), NDI 2, Torino 1956 (przedruk: G. Impallomeni, Scritti di diritto romano e tradizione romanistica, Padova 1996).
Impallomeni G., In tema di manomissioni fraudolente, w: idem, Scritti di diritto romano e tradizione romanistica, Padova 1996 (przedruk z 1964 r.).
Impallomeni G., Nota minima in tema di manomissioni fraudolente, w: idem, Scritti di diritto romano e tradizione romanistica, Padova 1996 (przedruk z 1971 r.).
Impallomeni G., Pauliana actio, RE S XII (1970), kol. 1008–1019 (przedruk: idem, Scritti di diritto romano e tradizione romanistica, Padova 1996).
Impallomeni G., Studi sui mezzi di revoca degli atti fraudolenti nel diritto romano classico, Padova 1958.
Jakubecki A., Zedler F., Prawo upadłościowe i naprawcze. Komentarz, Warszawa 2010.
Kaser M., Roman Private Law, tłum. R. Dannenbring, Durban 1965.
Lauter G., Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowem. Komentarz, Warszawa 1935.
Lenel O., Das Edictum Perpetuum. Ein Versuch zu dessen Wiederherstellung, wyd. 3, Leipzig 1927.
Litewski W., Rzymskie prawo prywatne, wyd. 2, Warszawa 1994.
Longchamps de Bérier F., Prawnospadkowe pochodzenie actio Pauliana? Na marginesie pracy C. Masi Doria „Bona libertorum…”, CPH 1998, z. 1.
Longchamps de Bérier R., Uzasadnienie projektu Kodeksu zobowiązań z uwzględnieniem ostatecznego tekstu Kodeksu, w: idem, Dzieła wybrane, t. 2, red. P. Zakrzewski, J. Misztal-Konecka, Lublin 2020.
Manzo A., ‘Curatori bonorum vel ei, cui de ea re actionem dare oportebit’. Spunti di riflessione sulla legittimazione attiva della tutela processuale prevista in Ulp. 66 ad ed. D. 42.8.1 pr., SDHI 2017.
Metro A., La ‘lex Aelia Sentia’ e le manomissioni fraudolente, Labeo 1961, nr 2.
Misztal-Konecka J., Krajewski M., Bezskuteczność czynności w stosunku do masy upadłości a jej zaskarżenie przez wierzyciela, „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” 2024, nr 6.
Münchener Kommentar zur Zivilprozessordnung mit Gerichtsverfassungsgesetz und Nebengesetzen, t. 1, §§ 1–354, wyd. 7, red. W. Krüger, T. Rauscher, München 2025.
Ochocińska K., Legitymacja do wytoczenia powództwa pauliańskiego w postępowaniu upadłościowym – glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 14.06.2023 r., III CZP 84/22, „Glosa” 2024, nr 4.
Palumbo F., L’actio Pauliana nel diritto romano e nel diritto vigente, Napoli 1935.
del Pino-Toscano F., Recursos procesales contra el ‘fraus creditorum’ en derecho romano clásico, Sevilla 2002.
Prawo upadłościowe. Komentarz, red. A.J. Witosz, Warszawa 2021.
Prawo upadłościowe i naprawcze. Komentarz, red. D. Zienkiewicz, Warszawa 2006.
Pyziak-Szafnicka M., Ochrona wierzyciela w razie niewypłacalności dłużnika, Warszawa 1995.
Radin M., Fraudulent Conveyances at Roman Law, „Virginia Law Review” 1931, nr 2.
Rosenberg L., Schwab K.H., Gottwald P., Zivilprozessrecht, wyd. 18, München 2018.
Schulz F., Die fraudatorische Freilassung im klassischen und justinianischen romischen Recht, ZSS 1928.
Serafini E., Della revoca degli atti fraudolenti compiuti dal debitore secondo il diritto romano, vol. 1, Pisa 1887.
Serafini E., Della revoca degli atti fraudolenti compiuti dal debitore secondo il diritto romano, vol. 2: Dell’azione Pauliana, Pisa 1889.
Solazzi S., La revoca degli atti fraudolenti nel diritto romano, t. 2, wyd. 3, Napoli 1945.
Talamanca M., Azione revocatoria. Diritto romano, wyd. 4, Milano 1959.
Waga J., Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2023 r., III CZP 84/22, „Studia Prawnicze KUL” 2025, nr 2.
Weinland A., Münchener Kommentar zum Anfechtungsgesetz, wyd. 2, München 2022.
Willems C., Actio Pauliana und fraudulent conveyances. Zur Rezeption kontinentalen Glaubigeranfechtungsrechts in England, Berlin 2012.
Zenker W., Geltendmachung der Insolvenz- und der Gläubigeranfechtung, „Neue Juristische Wochenschrift” 2008, nr 15.
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.