Czy Kain przyznałby się do zabójstwa Abla? O historycznych przemianach modelu procesu angielskiego i amerykańskiego jako źródle praktyki plea barganing (Ius Novum, 2026)
W artykule zaprezentowano historycznoprawną analizę ewolucji angielsko-walijskiego oraz amerykańskiego procesu karnego w kontekście tych elementów obu modeli, które zdecydowały o tym, że to właśnie kultura prawna common law wykształciła zjawisko plea barganing. Przedstawiono wyniki badań brytyjskich; jak wykazano kształt procedury karnej Anglii i Walii jeszcze do przełomu XVIII i XIX w. znacząco odbiegał od znanego obecnie modelu czysto kontradyktoryjnego, charakteryzującego się wysokim zaangażowaniem profesjonalnych reprezentantów stron, biernością oskarżonego oraz pasywnością sądu w przebiegu rozprawy. To właśnie obserwowane w szczególności od początków XIX w. kontradyktoryjne przemiany procedury angielskiej, wpływające na spadek dotychczasowej efektywności ławy przysięgłych, doprowadziły do wykształcenia zjawiska plea bargaining. Omówiono również odmienną (w stosunku do systemu Anglii i Walii) genezę instytucji konsensualnych procesu w Stanach Zjednoczonych Ameryki.
Keywords: konsensualizm, kontradyktoryjność, plea bargaining, proces karny