Ius Novum https://iusnovum.lazarski.pl/iusnovum <p>Ius Novum (ISSN 1897-5577, online ISSN 2545-0271) jest kwartalnikiem wydawanym przez Wydział Prawa i Administracji Uczelni Łazarskiego w Warszawie. Ukazuje się nieprzerwanie od 2007 roku.</p> Oficyna Wydawnicza Uczelni Łazarskiego pl-PL Ius Novum 1897-5577 Wokół propozycji zmiany górnej granicy kary pozbawienia wolności oraz rezygnacji z kary 25 lat pozbawienia wolności https://iusnovum.lazarski.pl/iusnovum/article/view/1320 <p>Przedmiotem opracowania są analiza i ocena propozycji zmian uregulowań dotyczących kary pozbawienia wolności, których istota polega na eliminacji z katalogu kar Kodeksu karnego punktowej kary 25 lat pozbawienia wolności oraz na podwyższeniu górnej rodzajowej granicy terminowej kary pozbawienia wolności z 15 lat do 30 lat. W tym zakresie przedstawiono stanowisko doktryny i judykatury na temat charakteru i funkcji kary 25 lat pozbawienia wolności i terminowej kary pozbawienia wolności, wskazano podnoszone w piśmiennictwie trudności praktyczne związane z wymierzaniem punktowej kary 25 lat pozbawienia wolności, powstające na tle wymierzania kar w wypadku sprawców współdziałających w popełnieniu przestępstwa, oraz przedstawiono propozycje zmian dotyczących uregulowań przez kolejne projekty nowelizacji k.k. począwszy od 2000 r. do chwili obecnej, a także zapatrywania doktryny na temat zgłoszonych propozycji. Artykuł ma charakter krytyczny wobec proponowanych zmian. Przeprowadzone w artykule rozważania prowadzą do konkluzji, że ani propozycja eliminacji kary 25 lat pozbawienia wolności, ani wydłużenie tak zwanej zwykłej kary pozbawienia wolności do 30 lat nie zasługują na aprobatę.</p> Mirosława Melezini Prawa autorskie (c) 2022 2022-11-06 2022-11-06 16 3 7 26 10.26399/iusnovum.v16.3.2022.23/m.melezini Upskirting w prawie polskim, angielskim, walijskim i niemieckim. Karalność potajemnego filmowania pod ubraniem https://iusnovum.lazarski.pl/iusnovum/article/view/1321 <p>Upskirting polega na fotografowaniu lub filmowaniu kobiet od dołu, pod spódnicą lub sukienką, zazwyczaj w sposób potajemny. Według polskiego prawa karnego to zachowanie jedynie w wyjątkowych przypadkach wypełnia znamiona utrwalania wizerunku nagiej osoby wg art. 191a § 1 k.k. Zazwyczaj możliwa jest jedynie odpowiedzialność wykroczeniowa<br />na gruncie art. 51 § 1 k.w. albo art. 140 k.w. Natomiast liczne ustawodawstwa zagraniczne wprowadziły w ostatnich latach przepisy karne penalizujące upskirting – w tym Anglia, Walia i Niemcy. Analiza prawnoporównawcza ujawniła, że zakres zastosowania sekcji 67A angielskiej ustawy o przestępstwach seksualnych jest znacznie węższy niż w wypadku § 184k niemieckiego kodeksu karnego. Żadne z tych państw nie ustrzegło się jednak błędów w regulacji upskirtingu. Na podstawie ich doświadczeń sformułowano następujące wnioski de lege ferenda. Należy wprowadzić do polskiego Kodeksu karnego nowy typ czynu zabronionego, penalizujący utrwalanie i rozpowszechnianie obrazu narządów płciowych, pośladków oraz zakrywającej te części ciała bielizny, jeśli są one osłonięte przed wzrokiem osób postronnych. Wśród części ciała chronionych przez ten przepis nie powinny jednak znaleźć się piersi. Negatywnie oceniono zawarty w regulacji angielskiej wymóg szczególnej motywacji sprawcy. Ponadto krytycznie odniesiono się do wprowadzenia odpowiedzialności obejmującej inne czynności sprawcze niż utrwalanie lub rozpowszechnianie tych obrazów, jak czyni to prawo niemieckie.</p> Michał Głuchowski Prawa autorskie (c) 2022 2022-11-06 2022-11-06 16 3 27 44 10.26399/iusnovum.v16.3.2022.24/m.gluchowski Przysposobienie osoby pełnoletniej – postulaty de lege ferenda https://iusnovum.lazarski.pl/iusnovum/article/view/1322 <p>Publikacja poświęcona została problematyce przysposobienia osoby pełnoletniej. Na gruncie<br>obowiązującego prawa polskiego dopuszczalne jest przysposobienie jedynie małoletniego.<br>W opracowaniu rozważono zasadność wprowadzenia do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego<br>regulacji dopuszczających adopcję osób pełnoletnich. Zwrócono uwagę, że tego rodzaju<br>rozwiązania obowiązywały we wcześniejszym polskim prawodawstwie. Przybliżono zgłoszone<br>w tym zakresie propozycje Rzecznika Praw Obywatelskich. Próbując opowiedzieć się<br>za zasadnością postulatu wprowadzenia do polskiego systemu prawnego norm prawnych<br>dopuszczających możliwość przysposobienia pełnoletniego, odniesiono się również do wybranych<br>obcych systemów prawnych, gwarantujących tego rodzaju możliwość.</p> Magdalena Rzewuska Prawa autorskie (c) 2022 2022-11-06 2022-11-06 16 3 45 62 10.26399/iusnovum.v16.3.2022.25/m.rzewuska Możliwość samodzielnego ustalenia przez sąd cywilny, że czyn niedozwolony jest przestępstwem – uwagi na tle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczącego domniemania niewinności https://iusnovum.lazarski.pl/iusnovum/article/view/1323 <p>Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego, sąd cywilny jest uprawniony do<br>samodzielnego ustalenia, czy czyn niedozwolony stanowi przestępstwo, nawet w przypadku<br>braku prawomocnego wyroku skazującego. Pogląd ten został wyrażony przez Sąd Najwyższy<br>na potrzeby stosowania na podstawie art. 4421 § 2 k.c. wydłużonego terminu przedawnienia<br>roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych stanowiących przestępstwo. Stanowisko Sądu<br>Najwyższego budzi wątpliwości na gruncie zasady domniemania niewinności. Celem niniejszego<br>artykułu jest w pierwszej kolejności przedstawienie standardu dotyczącego zakresu<br>obowiązywania domniemania niewinności w postępowaniu cywilnym, wykreowanego przez<br>Europejski Trybunał Praw Człowieka na gruncie art. 6 ust. 2 EKPC, zgodnie z którym każdego oskarżonego o popełnienie czynu zagrożonego karą uważa się za niewinnego do czasu<br>udowodnienia mu winy zgodnie z ustawą. Następnie jest nim ocena zgodności przyjętego<br>przez Sąd Najwyższy poglądu dotyczącego możliwości zastosowania art. 4421 § 2 k.c. również<br>w sytuacji braku prawomocnego wyroku sądu karnego, stwierdzającego winę konkretnej<br>osoby, przez pryzmat standardu konwencyjnego.</p> Anna Grochowska-Wasilewska Prawa autorskie (c) 2022 2022-11-06 2022-11-06 16 3 63 78 10.26399/iusnovum.v16.3.2022.26/a.grochowska-wasilewska Aksjologia przedawnienia https://iusnovum.lazarski.pl/iusnovum/article/view/1324 <p>Artykuł ma rozstrzygnąć problem badawczy na podstawie metod: aksjologicznej i formalno-<br>-dogmatycznej oraz odpowiada na pytanie: jakie przyczyny sprawiają, iż instytucja przedawnienia<br>wykazuje słabe ugruntowanie aksjologiczne w prawie cywilnym. Aksjologia instytucji<br>przedawnienia polega na ochronie dłużnika. Ustawodawca, dając zobowiązanemu możność<br>uchylenia się od spełnienia świadczenia za pomocą zgłoszenia zarzutu przedawnienia, pozbawia<br>wierzyciela możliwości dochodzenia dłużnego świadczenia. Kształt tej regulacji sprawia,<br>że w stosunkach cywilnoprawnych może pojawić się zagrożenie dla bezpieczeństwa obrotu<br>cywilnoprawnego. Argumenty i wnioski wskazują jednoznacznie na to, iż przedawnienie<br>może zarówno sprzyjać, jak i zapobiegać stabilizacji obrotu. Fakt ten świadczy o słabym<br>ugruntowaniu aksjologicznym tej instytucji.</p> Aneta Bera-Adamczyk Prawa autorskie (c) 2022 2022-11-06 2022-11-06 16 3 79 90 10.26399/iusnovum.v16.3.2022.27/a.bera-adamczyk Zawieszenie biegu przedawnienia w prawie cywilnym w świetle noweli z grudnia 2021 r. https://iusnovum.lazarski.pl/iusnovum/article/view/1325 <p>Celem niniejszego artykułu było przeprowadzenie analizy oraz oceny trafności i kompletności<br>rozwiązań wprowadzonych do przepisów Kodeksu cywilnego na mocy noweli z dnia<br>2 grudnia 2021 r. w zakresie dotyczącym skutków wszczęcia mediacji oraz złożenia wniosku<br>o zawezwanie do próby ugodowej dla biegu terminu przedawnienia roszczeń. W tekście<br>zaprezentowano wiodące przed zmianą ustawy poglądy nauki i judykatury w odniesieniu<br>do omawianych zagadnień, które stanowiły podstawę dla dalszych rozważań dotyczących<br>zmienionego prawa. Przeprowadzona z wykorzystaniem metody formalno-dogmatycznej analiza<br>pozwoliła na potwierdzenie hipotezy o trafności i kompletności rozwiązania zagadnienia<br>skutku zawezwania do próby ugodowej w postaci zawieszenia biegu przedawnienia.<br>Wprowadzona do przepisów Kodeksu cywilnego norma prawna jest wyczerpująca i pozwala<br>na precyzyjne ustalenie okresu, o jaki zawieszeniu ulega bieg terminu przedawnienia. Przeciwny<br>wniosek płynie z analizy rozwiązania zagadnienia skutków złożenia wniosku o mediację. W tym<br>wypadku przewidziana przez ustawodawcę regulacja nie daje dostatecznej odpowiedzi na pytanie,<br>w jakiej chwili rozpoczyna, a w jakiej kończy się okres zawieszenia biegu przedawnienia. Tym<br>samym brak jest precyzyjnej regulacji, która rozwiewałaby wątpliwości co to tego, jakie konkretne<br>okoliczności stanowią wyznacznik granicznych momentów zawieszenia biegu przedawnienia.</p> Przemysław Buczkowski Prawa autorskie (c) 2022 2022-11-06 2022-11-06 16 3 91 109 10.26399/iusnovum.v16.3.2022.28/p.buczkowski Ekonomiczna regulacja przewozów lotniczych w świetle zmieniającego się otoczenia prawnego https://iusnovum.lazarski.pl/iusnovum/article/view/1326 <p>Liberalizacja usług przewozu lotniczego i zmiany w zewnętrznej polityce transportowej UE<br>spowodowały, że zmienia się również ekonomiczna regulacja rynku. W konsekwencji przełamywane<br>są standardy obowiązujące na podstawie bilateralnych porozumień, przewidujące<br>restryktywne podejście w zakresie dostępu do rynku usług przewozów lotniczych. Zakres<br>regulacji objętej międzynarodowymi umowami lotniczymi poszerza się również o zagadnienia,<br>które, jeśli już, to w bardzo ograniczonym zakresie poruszane były w tych umowach. Niniejszy artykuł dokonuje analizy tych zmian i oceny pod kątem regulowania dostępu do usług lotniczych pomiędzy różnymi gospodarkami państw.</p> Agnieszka Kunert-Diallo Prawa autorskie (c) 2022 2022-11-06 2022-11-06 16 3 110 129 10.26399/iusnovum.v16.3.2022.29/a.kunert-diallo Między originalism a living constitution – Jacka M. Balkina koncepcja wykładni Konstytucji https://iusnovum.lazarski.pl/iusnovum/article/view/1327 <p>Przedmiotem artykułu jest problem interpretacji konstytucji na gruncie amerykańskiej doktryny.<br>Punktem wyjścia jest rozróżnienie koncepcji oryginalizmu oraz living constitution.<br>Autorka skrótowo przedstawia założenia tych głównych nurtów. Na ich tle analizuje koncepcję<br>autorstwa Jacka M. Balkina, który określił ją jako living originalism. Balkin w swej konstrukcji<br>łączy to, co najlepsze w tradycyjnym oryginalizmie i w koncepcji living constitution: moralną<br>wykładnię konstytucji w ujęciu Ronalda Dworkina z tradycyjnym oryginalizmem. Dla niego<br>oryginalizm to wstępne ramy zarządzania. Od Dworkina przyjął rozróżnienie norm na reguły<br>i zasady oraz tezę, że zasady wyrażają wartości. Balkin określił swoje ujęcie oryginalizmu jako<br>„method of text and principle”.</p> Dobrochna Minich Prawa autorskie (c) 2022 2022-11-06 2022-11-06 16 3 130 145 10.26399/iusnovum.v16.3.2022.30/d.minich Podporządkowanie Trybunału Konstytucyjnego organom władzy politycznej w Polsce po 2015 roku – przyczynek do rozważań https://iusnovum.lazarski.pl/iusnovum/article/view/1328 <p>W artykule poruszono problematykę wpływu polskiej władzy ustawodawczej na funkcjonowanie<br>Trybunału Konstytucyjnego, zapoczątkowane jesienią 2015 roku. Analizie poddano<br>wszystkie ustawy uchwalone na przestrzeni lat 2015–2017, wprowadzające zmiany w ustroju<br>i funkcjonowaniu Trybunału Konstytucyjnego oraz modyfikujące status sędziów tego organu.<br>Przy prowadzeniu badań posłużono się nowatorską metodą opracowaną przez prof. Pawła<br>Chmielnickiego, polegającą na badaniu materialnych źródeł prawa, tj. faktycznych przyczyn<br>uchwalenia danej ustawy. Analizie poddano między innymi materiały opracowane przy<br>udziale specjalistów zatrudnionych w Centrum Badań Procesu Legislacyjnego w Uczelni<br>Łazarskiego, w gronie których jest również autor tekstu.<br>W tekście wykazano, że zmiany w obrębie Trybunału Konstytucyjnego nie służą realizacji<br>praw obywatelskich. Ich celem jest wzmocnienie władzy politycznej (parlamentu i – stanowiącego<br>jego emanację – rządu) kosztem władzy sądowniczej. Wpisuje się to w ogólną tendencję<br>widoczną po wyborach parlamentarnych w 2015 roku, nakierowaną na osłabienie pozycji<br>władzy sądowniczej oraz personalny wpływ legislatywy na tę władzę. Działania te nie mieszczą<br>się w konstytucyjnej regule podziału władzy oraz pozostają sprzeczne z zagwarantowaną<br>konstytucyjnie zasadą odrębności i niezależności sądów i trybunałów. Mając na względzie, że<br>w warunkach ustroju demokratycznego władza ulega zmianie, jedynym panaceum na przywrócenie<br>dawnego kształtu i autorytetu Trybunału Konstytucyjnego jest zmiana władzy. Taka<br>możliwość zaistnieje jesienią 2023 roku.</p> Bartłomiej Opaliński Prawa autorskie (c) 2022 2022-11-06 2022-11-06 16 3 146 166 10.26399/iusnovum.v16.3.2022.31/b.opalinski Administracyjne kary pieniężne w systemie szkolnictwa wyższego i nauki https://iusnovum.lazarski.pl/iusnovum/article/view/1329 <p>Celem opracowania jest analiza uregulowań odnoszących się do administracyjnych kar pieniężnych,<br>zawartych w Ustawie z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.<br>W artykule podjęto tematykę istotną z punktu widzenia podmiotów systemu szkolnictwa wyższego<br>i nauki, zwłaszcza uczelni. Analiza koncentruje się na takich zagadnieniach, jak: rola administracyjnych<br>kar pieniężnych w nadzorze nad systemem szkolnictwa wyższego i nauki, zakres<br>podmiotowy regulacji odnoszącej się do kar, ich charakter prawny oraz procedura ich nakładania.<br>Analiza przywodzi do wniosku, że administracyjne kary pieniężne stanowią novum w systemie<br>szkolnictwa wyższego i nauki, a ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce reguluje<br>wszystkie podstawowe elementy normatywne dotyczące tych kar, z wyjątkiem materii proceduralnych,<br>które są zawarte w Kodeksie postępowania administracyjnego. Wynikiem analizy<br>jest ustalenie charakteru kar (są one względnie oznaczone, a znamiona czynów objętych<br>regulacjami są skonstruowane zarówno poprzez wykorzystanie ogólnej formuły „obowiązków”<br>administracyjno-prawnych określonych w tej ustawie, jak i poprzez odwołanie się do zachowań<br>o bardziej skonkretyzowanym charakterze), organów właściwych do ich nakładania, a także roli<br>kar pieniężnych w systemie szkolnictwa wyższego i nauki.</p> Marcin Gubała Prawa autorskie (c) 2022 2022-11-06 2022-11-06 16 3 167 187 10.26399/iusnovum.v16.3.2022.32/m.gubala Glosa do uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2021 r., I OPS 2/21 https://iusnovum.lazarski.pl/iusnovum/article/view/1330 <p>Przedmiotem glosy jest uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której Sąd odniósł<br>się do zasad ustalania dochodu w postępowaniach z zakresu pomocy społecznej. Uznając<br>możliwość pomniejszenia przychodu jedynie o alimenty świadczone osobie uprawnionej na<br>podstawie przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, NSA stwierdził jednoznacznie, że<br>z uprzywilejowanego sposobu ustalania dochodu nie mogą korzystać dłużnicy alimentacyjni<br>spłacający zobowiązania na rzecz funduszu alimentacyjnego. Glosa przedstawia argumenty<br>aprobujące tezy zawarte w uchwale oraz ich aksjologiczne uzasadnienie. Ponadto zawiera<br>rozwinięcie zagadnień pośrednio poruszanych przez skład orzekający, dotyczących alimentów<br>zaległych oraz kwot faktycznie przekazywanych w ramach alimentacji. Problematyka ta ma<br>istotne znaczenie dla ustalania sytuacji dochodowej osoby ubiegającej się o wsparcie w ramach<br>systemu pomocy społecznej oraz ponoszącej odpłatność za świadczenia.</p> Iwona Sierpowska Prawa autorskie (c) 2022 2022-11-06 2022-11-06 16 3 188 201 10.26399/iusnovum.v16.3.2022.33/i.sierpowska